LEDlarni quvvatlantirish. Kuchlanish tushuvi va tok

LEDda oddiy lampalardagidek “nominal quvvatlanish kuchlanishi” degan tushuncha yo‘q. Uning uchun ikki parametr hal qiluvchi: kuchlanish tushuvi va nominal tok.

Kuchlanish tushuvi — LEDning o‘zida nechta volt “yo‘qolishini” ko‘rsatadi. Masalan, bitta LEDda 3,2 V tushsa, 12 V manbadan ketma-ket ulab ko‘pi bilan uchta shunday LEDni quvvatlantirish mumkin. To‘rtinchisiga esa normal yonishi uchun kuchlanish yetmaydi.

Shuning uchun 12 V LED lentalarda har bir segment odatda uchta LEDdan iborat bo‘ladi.

Tok masalasi biroz murakkabroq. LED o‘zi tokni cheklamaydi — manba va sxema qancha imkon bersa, shuncha tok oladi. Tok cheklanmasa, LED qizib ketadi va ishdan chiqadi.

Qizigani sari LEDdagi kuchlanish tushuvi kamayadi, natijada tok yanada oshib ketishi mumkin. Bu yoqimsiz zanjirni ishga tushiradi: tok ko‘payadi — qizish ortadi — tok yana ham ko‘payadi.

Shu bois LEDlar uchun aynan tokni cheklash juda muhim, faqat “mos kuchlanish”ga tayanish yetarli emas.

LEDlar orqali o‘tadigan tokni cheklashning eng sodda yo‘li — cheklovchi rezistor qo‘llash. LED lentalarda aynan shu yechim keng tarqalgan.

Hisoblash mantiqi oddiy. Tasavvur qiling, bizda uchta LED bor va har birida 3,2 V tushadi. Demak, ularning umumiy tushuvi 3,2 × 3 = 9,6 V bo‘ladi. Quvvat manbai 12 V beradi, demak qolgan 12 − 9,6 = 2,4 V rezistorda “so‘ndirilishi” kerak.

Agar LEDlarning nominal toki 20 mA bo‘lsa, Om qonuniga ko‘ra rezistor 2,4 / 0,02 = 120 Om bo‘lishi kerak. Bu — minimal qiymat. Amalda odatda zaxira qoldiriladi va LEDlar qiziganda parametrlar o‘zgarishini qoplash uchun biroz kattaroq nominal tanlanadi.

Bunday sxemaning afzalliklari bor: sodda, arzon va bunday segmentlarni oddiy kuchlanish manbaiga parallel ulash mumkin. Kamchiliklari ham mavjud: energiyaning bir qismi rezistorda issiqlikka ketadi, quvvat manbai kuchlanishi o‘zgarsa, LEDlar orqali o‘tadigan tok ham o‘zgaradi.

Shunga qaramay, LED lenta uchun bu usul qulay: lentani qisqa segmentlarga bo‘lish mumkin, va har bir segment o‘sha 12 V manbadan ishlashda davom etadi.

LEDlarni quvvatlantirishning ikkinchi yo‘li — drayver, ya’ni tok manbaidan foydalanish.

Drayver chiqish kuchlanishini avtomatik ravishda shunday moslaydiki, LEDlar orqali doimo aniq belgilangan tok oqib turadi. LEDlar qizib, elektr parametrlari o‘zgarsa ham, drayver kuchlanishni biroz tuzatib, kerakli tokni saqlab qoladi.

Shu sabab drayver korpusida odatda tokning aniq qiymati ko‘rsatiladi, kuchlanish esa oraliq ko‘rinishida yoziladi — masalan, 900 mA uchun 6–12 V.

Drayverning asosiy ustunliklaridan biri shunda: u LEDlarni tok bo‘yicha ortiqcha yuklanishdan himoya qiladi va kirishdagi tarmoq kuchlanishi o‘zgarganda ham barqaror ish rejimini ushlab turishga yordam beradi.