Yoritish texnikasi asoslari 1-dars

Rang. Rang harorati va to‘lqin uzunligi

Qaysi manbadan chiqishidan qat’i nazar, har qanday yorug‘likning o‘z rangi bo‘ladi. Bulutli osmon nuri, kunduzgi quyosh va sham olovi ko‘zimizga turlicha ko‘rinadi. Ushbu darsda oq yorug‘likning tusini qanday ifodalashlari, to‘lqin uzunligi nima ekanini hamda rangni uzatish indeksi nega yorqinlikdan kam bo‘lmagan darajada muhimligini ko‘rib chiqamiz.

Mundarija

  1. 1. Rang harorati
  2. 2. To‘lqin uzunligi
  3. 3. CRI
  4. 4. CQS
  5. 5. O‘zingizni tekshirish uchun savollar

Bir xil buyum turli yorug‘lik manbalari ostida boshqacha ko‘rinishi mumkin. Shuning uchun yoritish texnikasida faqat quvvat yoki yorug‘lik oqimini emas, balki yorug‘likning xarakterini ham ta’riflash muhim: u iliqmi yoki sovuqmi, ranglarni qanchalik tabiiy ko‘rsatadi va spektrning qaysi qismiga yaqin.

Rang harorati

Oq yorug‘likning umumiy tusi rang harorati bilan ifodalanadi. Bu — mutlaq qora jismni kerakli tusda nurlanadigan darajagacha qizdirish uchun zarur bo‘lgan harorat. U Kelvin darajasida o‘lchanadi.

Bu yerda eslab qolish kerak bo‘lgan muhim “paradoks” bor: rang harorati qancha yuqori bo‘lsa, yorug‘lik shuncha sovuqroq ko‘rinadi. Sovuq yorug‘lik ko‘pincha tetiklantiruvchi va kontrasti kuchliroq tuyuladi, iliq yorug‘lik esa xotirjam va shinam kayfiyat beradi.

Shu sababli sovuq tuslar ko‘proq ofis, ustaxona yoki sex uchun mos, iliq yorug‘lik esa uy, yotoqxona va dam olish hududlarida qulayroq.

Bunda rang harorati faqat oq yorug‘likning umumiy ohangini ko‘rsatadi. Bir xil haroratga ega ikki manba baribir ko‘zga biroz farq qilishi mumkin: biri qizg‘ish tomonga og‘ishi, boshqasi esa yashilimtir tus berishi ehtimol.

Rang haroratini o‘lchash shkalasi

Rang haroratini o‘lchash shkalasi

To‘lqin uzunligi

Rang harorati oq yorug‘likning tusini tasvirlashda ishlatilsa, monoxrom manbaning rangini aniqlash uchun odatda to‘lqin uzunligiga tayaniladi.

Ko‘rinadigan yorug‘lik taxminan 380–760 nm oralig‘ida joylashadi. Demak, ko‘rinadigan har bir rang spektrning ma’lum bir qismiga mos keladi.

Bu yorug‘likni ifodalashning boshqa usuli: “iliq yoki sovuq oq” emas, balki aniq spektral rang.

Yorug‘lik nurlanishi shkalasi

Yorug‘lik nurlanishi va to‘lqin uzunligi shkalasi

CRI (Rangni uzatish indeksi)

Bir xil buyum turli yorug‘lik manbalari ostida boshqacha ko‘rinishi mumkin. Bu ayniqsa rangli obyektlarda yaqqol seziladi: masalan, avtomobillar, kiyim-kechak, mevalar yoki teri rangida.

Yorug‘lik manbai buyumlarning rangini qanchalik tabiiy ko‘rsatishini baholash uchun rangni uzatish indeksi qo‘llanadi — CRI yoki Color Rendering Index.

Bu ko‘rsatkich 0 dan 100 gacha bo‘ladi. Qiymat qanchalik yuqori bo‘lsa, ranglar qabul qilinishi shunchalik tabiiy kunduzgi yoritishga yaqinlashadi.

Natriy lampalarda rangni uzatish juda past — taxminan 20. Lyuminestsent lampalarda u 60 dan 90 gacha bo‘lishi mumkin. LED manbalarda esa CRI ishlatilgan svetodiodlarning sifatiga kuchli bog‘liq va odatda arzon yechimlarda 60–70 atrofida, sifatliroq variantlarda esa 85–90 oralig‘ida uchraydi.

Ushbu indeks 8 yoki 14 ta etalon rang bo‘yicha o‘lchanadi: ular etalon bilan solishtirilganda qanchalik siljishini tekshirishadi. Og‘ishlar qanchalik kichik bo‘lsa, rangni uzatish shunchalik yaxshi.

Rangni uzatish indeksi

Turli CRI qiymatlarida rangni uzatishdagi farq misoli

Rangni uzatishni baholashning yangi usuli — CQS

CQS — rangni uzatish sifatini baholashning muqobil metodikasi. Unda 15 ta bir xil kontrastli etalon rang ishlatiladi va qo‘shimcha ravishda manbaning rang harorati ham inobatga olinadi.

Klassik CRI’dan farqli ravishda, bu yondashuvda cho‘g‘lanma lampa bilan kunduzgi yorug‘lik o‘rtasidagi tafovutlarni aniqroq hisobga olishga harakat qilinadi. Shu sababli cho‘g‘lanma lampa CRI metodikasidagi kabi avtomatik tarzda 100 ball olmaydi.

Amaliyotda CRI va CQS’ning yuqori bo‘lishi rang juda muhim bo‘lgan joylarda ayniqsa ahamiyatli: foto va video suratga olishda, tele-studiyalarda, vitrinlarda, shuningdek bolalar xonalari va turar joy interyerlarida.

Teglar

#asoslar

O‘zingizni tekshirish uchun savollar

1. Mehmonxona uchun qaysi rang harorati ko‘proq mos keladi?

Javobni ko‘rsatish
Mehmonxona uchun odatda iliq yorug‘lik ma’qulroq, chunki u xotirjam va shinam muhit yaratadi. Ya’ni ko‘pincha sovuq “ofis” tuslaridan ko‘ra pastroq rang harorati tanlanadi.

2. 525 nm — qaysi rangning to‘lqin uzunligi?

Javobni ko‘rsatish
Bu spektrning yashil sohasi. 525 nm qiymati ko‘rinadigan diapazonning taxminan o‘rtasiga to‘g‘ri keladi va yashil rangga mos keladi.

3. CRI nimani ko‘rsatadi?

Javobni ko‘rsatish
CRI — yorug‘lik manbai buyumlarning rangini etalon yoritishga nisbatan qanchalik tabiiy uzatishini ko‘rsatadi. CRI qancha yuqori bo‘lsa, rang buzilishi shuncha kam bo‘ladi.

Maqola navigatsiyasi